افت فریم همیشه نشانه ضعیف بودن کارت گرافیک نیست. درایور قدیمی، تنظیمات مصرف انرژی، برنامه های پس زمینه و نرخ نوسازی اشتباه مانیتور می توانند تجربه بازی را خراب کنند. این ۱۰ تنظیم کمک می کنند بدون تعویض سخت افزار، از توان سیستم بهتر استفاده کنید. نتیجه هر تغییر به مشخصات کامپیوتر و بازی بستگی دارد.
هدف این راهنما بهبود عملکرد بازی، افزایش FPS در شرایط مناسب و کاهش افت فریم های ناگهانی است؛ نه وعده افزایش سرعت روی هر سیستم. هر تغییر را ثبت کنید تا قابل بازگشت باشد. در پایان، تفاوت FPS و پینگ و جایگاه احتمالی DNS گیمینگ شلتر برای مشکلات اتصال را توضیح می دهیم.
۱. Game Mode را فعال کنید
در مسیر Settings > Gaming > Game Mode حالت بازی را روشن کنید. این قابلیت به ویندوز کمک می کند هنگام اجرای بازی، منابع سیستم را بهتر مدیریت کند و برخی فعالیت های مزاحم پس زمینه را کاهش دهد.
در بسیاری از سیستم های جدید Game Mode از قبل فعال است. تأثیر آن ممکن است روی سیستم های ضعیف تر محسوس تر باشد. اگر پس از فعال سازی مشکلی دیدید، حالت خاموش را هم آزمایش کنید.
نمای آموزشی بازسازی شده از تنظیمات Game Mode؛ این تصویر اسکرین شات واقعی نیست و ظاهر گزینه ها ممکن است با نسخه ویندوز متفاوت باشد.
۲. درایور کارت گرافیک را به روز نگه دارید
درایور گرافیک می تواند روی FPS، پایداری و سازگاری بازی های جدید اثر مستقیم داشته باشد. نسخه مناسب کارت خود را فقط از وب سایت رسمی NVIDIA، AMD یا Intel دریافت کنید، نه برنامه های متفرقه آپدیت درایور.
اگر بعد از نصب نسخه جدید افت عملکرد یا کرش داشتید، به نسخه پایدار قبلی برگردید. نصب تمیز (Clean Installation) در مواردی که تنظیمات قدیمی باعث مشکل شده اند مفید است، اما همیشه ضروری نیست. پروفایل های پیشنهادی نرم افزار کارت گرافیک را نیز بررسی کنید.
۳. حالت مصرف انرژی را اصلاح کنید
در ویندوز ۱۱ وارد Settings > System > Power & battery > Power mode شوید و هنگام بازی، در صورت پشتیبانی دستگاه، Best performance را انتخاب کنید.
تفاوت این تنظیم روی کامپیوترهای رومیزی ممکن است محدود باشد، اما در لپ تاپ ها اهمیت بیشتری دارد. حالت ذخیره انرژی می تواند توان پردازنده و کارت گرافیک را کاهش دهد. لپ تاپ گیمینگ را هنگام بازی به برق وصل کنید و اگر نرم افزار اختصاصی سازنده دارد، حالت عملکرد آن را نیز بررسی کنید. عملکرد بالاتر معمولاً مصرف برق و دمای بیشتری دارد.
۴. برنامه های پس زمینه را مدیریت کنید
با فشردن Ctrl + Shift + Esc وارد Task Manager شوید. در بخش Startup apps اجرای خودکار برنامه های غیرضروری را غیرفعال کنید. سپس در بخش Processes مصرف CPU، RAM و Disk را هنگام بازی زیر نظر بگیرید.
مرورگر با تب های زیاد، سرویس های همگام سازی ابری، لانچرهای اضافه، برنامه های ضبط تصویر و ابزارهای استریم ممکن است منابع سیستم را اشغال کنند. در کامپیوترهایی با ۸ گیگابایت رم، بستن این برنامه ها می تواند پرش های لحظه ای بازی را کاهش دهد.
اگر بازی کرش می کند یا لگ نامنظم دارد، اورلی های Discord، Steam یا نرم افزار گرافیک را یکی یکی غیرفعال و آزمایش کنید. آنتی ویروس را برای افزایش FPS خاموش نکنید؛ فقط در صورت ضرورت و اطمینان از امن بودن فایل ها، استثناهای محدود ایجاد کنید.
۵. زمان بندی سخت افزاری GPU را امتحان کنید
گزینه Hardware-accelerated GPU scheduling معمولاً در مسیر Settings > System > Display > Graphics و تنظیمات گرافیکی پیش فرض قرار دارد؛ نام و جای دقیق آن با نسخه ویندوز متفاوت است.
این ویژگی بخشی از زمان بندی پردازش های گرافیکی را به GPU می سپارد. روی برخی سیستم ها ممکن است تأخیر ورودی یا روانی بازی بهتر شود، اما نتیجه همگانی نیست. یک بازی و صحنه ثابت انتخاب کنید، عملکرد را با گزینه روشن و خاموش بسنجید و حالت بهتر را نگه دارید. ممکن است برای اعمال تغییر به راه اندازی مجدد نیاز باشد.
۶. ضبط پس زمینه را غیرفعال کنید
اگر از قابلیت ذخیره چند دقیقه آخر گیم پلی استفاده نمی کنید، به Settings > Gaming > Captures بروید و ضبط پس زمینه را خاموش کنید.
ضبط دائمی ویدئو می تواند منابع سیستم را مصرف کند. تأثیر خاموش کردن آن روی سیستم های قدرتمند کم است، اما در لپ تاپ ها ارزش بررسی دارد.
۷. نرخ نوسازی مانیتور را درست تنظیم کنید
از مسیر Settings > System > Display > Advanced display بررسی کنید که Refresh rate روی نرخ موردنظر شما قرار داشته باشد. گاهی مانیتور ۱۴۴ هرتزی به اشتباه با ۶۰ هرتز کار می کند؛ در این حالت حتی FPS بالا هم به اندازه ظرفیت نمایشگر روان دیده نمی شود.
اگر مانیتور از G-Sync یا FreeSync پشتیبانی می کند، قابلیت مربوط را نیز فعال کنید. این فناوری ها لزوماً FPS را افزایش نمی دهند، بلکه به کاهش پارگی تصویر و روان تر شدن نمایش فریم های متغیر کمک می کنند. اگر نرخ بالا در تنظیمات نیست، مشخصات پورت و کابل HDMI یا DisplayPort را بررسی کنید.
۸. بازی ها را روی SSD نصب کنید
برای بازی هایی که محیط های بزرگ دارند و داده ها را پیوسته بارگذاری می کنند، SSD معمولاً انتخاب بهتری از هارد مکانیکی است. SSD بیشتر زمان بارگذاری و بعضی مکث های ناشی از خواندن داده را کاهش می دهد و الزاماً فریم متوسط را افزایش نمی دهد.
اجازه ندهید درایو سیستم کاملاً پر شود؛ داشتن فضای خالی کافی برای فایل های موقت، آپدیت ها و کش بازی اهمیت دارد. حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد فضای آزاد می تواند یک هدف عملی باشد، هرچند مقدار لازم به نوع و ظرفیت درایو بستگی دارد.
۹. زمان Windows Update را کنترل کنید
به روزرسانی ویندوز برای امنیت و پایداری مهم است، اما دانلود یا نصب آن هنگام بازی آنلاین می تواند شبکه و دیسک را درگیر کند. در Windows Update ساعت های فعال (Active hours) را مطابق زمان بازی مشخص کنید تا راه اندازی مجدد ناخواسته کمتر شود.
بخش Delivery Optimization را هم بررسی کنید تا ویندوز بی دلیل پهنای باند آپلود اینترنت شما را برای اشتراک آپدیت با دستگاه های دیگر مصرف نکند. لازم نیست آپدیت ها را برای همیشه غیرفعال کنید؛ فقط زمان اجرای آن ها را مدیریت کنید.
۱۰. اتصال اینترنت را برای بازی پایدار کنید
FPS و پینگ دو موضوع متفاوت اند. تنظیمات گرافیکی روی تعداد فریم های ساخته شده اثر می گذارند، اما تأخیر شبکه به مسیر اینترنت، فاصله سرور، شلوغی شبکه و کیفیت اتصال وابسته است.
تا حد امکان کامپیوتر را با کابل Ethernet به مودم وصل کنید؛ اتصال سیمی معمولاً نوسان تأخیر کمتری از Wi-Fi دارد. دانلودهای هم زمان و مصرف آپلود در خانه را هم بررسی کنید.
اگر هنگام ورود یا اتصال به برخی سرویس های بازی خطا می گیرید، می توانید خرید دی ان اس شلتر را آزمایش کنید. عملکرد آن را با اتصال عادی مقایسه کنید؛ DNS به تنهایی کاهش پینگ یا رفع همه محدودیت ها را تضمین نمی کند. نتیجه به اپراتور، بازی و شبکه وابسته است. مراحل راه اندازی در آموزش تغییر DNS در ویندوز آمده است.
تنظیماتی که بهتر است تغییر ندهید
برنامه های موسوم به RAM Booster معمولاً بهبود قابل اتکایی ایجاد نمی کنند. همچنین سرویس های ویندوز را صرفاً بر اساس فهرست های اینترنتی به صورت گروهی غیرفعال نکنید؛ ممکن است شبکه، صدا، آپدیت یا اجرای بازی ها دچار مشکل شود.
اورکلاک پردازنده یا کارت گرافیک هم بدون آزمون پایداری می تواند به کرش و افزایش دما منجر شود. اگر علت افت عملکرد را نمی دانید، ابتدا تنظیمات ساده و قابل بازگشت را امتحان کنید.
از کجا بفهمیم تنظیمات مؤثر بوده اند؟
یک بازی با بنچمارک داخلی یا صحنه ای تکرارپذیر انتخاب کنید. پیش از تغییر، Average FPS و در صورت امکان 1% Low FPS را ثبت کنید. سپس هر بار فقط یک تنظیم را تغییر دهید و آزمایش را در همان شرایط تکرار کنید.
میانگین فریم به تنهایی کافی نیست؛ پایین بودن 1% Low می تواند نشان دهنده مکث هایی باشد که حتی با میانگین FPS بالا، بازی را آزاردهنده می کنند. اگر نتیجه بدتر شد، تنظیم را به حالت قبلی برگردانید.
وقتی مشکل از ویندوز نیست
اگر هیچ کدام از تغییرات کمک نکرد، استفاده از CPU و GPU و دمای آن ها را بررسی کنید. استفاده نزدیک به حداکثر از کارت گرافیک می تواند نشانه محدودیت GPU باشد؛ در این حالت کاهش تنظیمات سنگین گرافیکی یا استفاده از فناوری های ارتقای مقیاس تصویر کمک می کند. استفاده پایین از GPU همراه با FPS کم ممکن است به محدودیت پردازنده، رم یا خود بازی مربوط باشد، اما به تنهایی تشخیص قطعی نیست.
اگر بازی در ابتدا روان است و پس از چند دقیقه کند می شود، احتمال مشکل دما و کاهش خودکار فرکانس وجود دارد. گردگیری، بررسی فن ها و جریان هوا را جدی بگیرید. گاهی هم ایراد از بهینه سازی خود بازی است و باید منتظر به روزرسانی سازنده ماند.
تنظیمات داخل بازی را فراموش نکنید
Shadows، Reflections و Volumetric effects معمولاً از گزینه های سنگین اند؛ کاهش آن ها از Ultra به Medium می تواند بدون افت شدید کیفیت تصویر، عملکرد را بهتر کند. کیفیت بافت (Textures) بیشتر به حافظه گرافیکی وابسته است؛ اگر VRAM کافی دارید، لازم نیست آن را بی دلیل پایین بیاورید.
فناوری های DLSS، FSR یا XeSS در بازی های سازگار می توانند با بازسازی تصویر، FPS را افزایش دهند. محدود کردن نرخ فریم هم در بعضی شرایط باعث ثبات بیشتر، مصرف کمتر و کاهش دما می شود؛ مقدار مناسب به مانیتور، بازی و تنظیمات همگام سازی بستگی دارد.
جمع بندی
برای شروع، درایور گرافیک، حالت مصرف انرژی و برنامه های پس زمینه را بررسی کنید. سپس نرخ نوسازی مانیتور، ضبط پس زمینه و تنظیمات داخل بازی را بسنجید. بهترین تغییر آن است که با آزمون روی سیستم خودتان نتیجه بدهد.
اگر همچنان هنگام ورود به بازی آنلاین یا دسترسی به سرویس های گیمینگ خطا دارید، تست رایگان شلتر را روی همان بازی امتحان کنید و نتیجه را با اتصال عادی مقایسه کنید. این تست برای سنجش اثر DNS بر مشکل اتصال است، نه افزایش FPS یا کاهش تضمینی پینگ.